Psalmy złorzeczące – co one robią w Biblii?!

Psalmy złorzeczące to jedne z najbardziej kontrowersyjnych i prowokujących fragmentów Pisma Świętego – tak mocne, że usunięto je z liturgii Mszy świętej oraz Liturgii Godzin (Brewiarza). Znajdujemy w nich ostre słowa, klątwy i życzenia zagłady dla wrogów. A jednak są w Biblii.

Dlaczego? Czy chrześcijanin może nimi się modlić? Czy są sprzeczne z nauką Jezusa o miłości nieprzyjaciół?

Wykład pokazuje, że takie intuicje są pozorne i wynikają z niezrozumienia starożytnego kontekstu kulturowego oraz funkcji, jaką pełnią psalmy lamentacyjne.

W filmie pokazuję, że złorzeczenia nie są „wybuchem złości i nienawiści”, lecz starożytną formą walki o sprawiedliwość – modlitwą ofiar, które oddają swój gniew Bogu zamiast szukać zemsty. To uświęcona formą modlitwy ofiar, które nie mogą same wymierzyć sprawiedliwości – dlatego oddają inicjatywę Bogu. To sprawia, że biblijne złorzeczenia nie prowadzą do przemocy, lecz ją zatrzymują. Nie są nakazem zemsty, ale rezygnacją z niej. To klucz do zrozumienia duchowości biblijnej, kontekstu przymierza, prawa talionu („oko za oko”) i ogromnej szczerości biblijnej modlitwy. Dopiero w tym świetle widać, że psalmy złorzeczące stają się… modlitwą nadziei.

Wyjaśniam również ich kulturowe i literackie tło:

• funkcję performatywną słów w starożytnym świecie (słowo = działanie)
• rolę hiperboli w lamentacji
• język prawa przymierza i zasadę lex talionis
• odniesienia do traktatów i liturgii starożytnego Bliskiego Wschodu
• oraz fakt, że psalmy te były modlitwą prześladowanych wspólnot, często po traumie wygnania

W tradycji biblijnej złorzeczenia były nie wybuchem osobistej nienawiści, ale formą modlitwy ofiar – ludzi, którzy nie mieli dostępu do sprawiedliwych sądów, policji czy instytucji chroniących słabszych. Psalmy złorzeczące są więc krzykiem bezsilnych, którzy nie odpłacają przemocą, lecz zanoszą swój ból Bogu.

Złorzeczenia w Psalmach wpisują się również w kontekst przymierza, gdzie klątwy były instytucjonalną częścią traktatów – miały chronić ład moralny i wspólnotę. W starożytnym Izraelu słowo miało moc sprawczą, a psalmy złorzeczące stawały się publicznym wezwaniem do Bożej sprawiedliwości.

Co szczególnie ważne, wiele psalmów złorzeczących ma budowę lamentacji: najpierw skarga na zło, potem prośba o interwencję Boga, a na końcu – uwielbienie. Złorzeczenie jest więc momentem przejścia, a nie finalnym celem modlitwy. To pokazuje, że Biblia nie cenzuruje ludzkich emocji – nawet gniewu i bólu. Zawiera głos prześladowanych i skrzywdzonych, tych, których nikt nie bronił. Dzięki temu psalmy złorzeczące mają wymiar duchowy i antropologiczny: uczą, że można stanąć przed Bogiem „bez maski”, także z trudnymi uczuciami.

Wykład wyjaśnia krok po kroku, jak rozumieć psalmy złorzeczące, dlaczego są w Biblii, co mają wspólnego z prawem lex talionis, jak funkcjonowały w kulturach starożytnego Bliskiego Wschodu i w jaki sposób ich sens dopełnia się w perspektywie chrześcijańskiej. To przewodnik po jednej z najbardziej przemilczanych części duchowości biblijnej: modlitwie, w której ofiara nie milczy, ale woła – i wzywa Boga jako gwaranta sprawiedliwości.

Film pomaga czytać psalmy złorzeczące z zupełnie innej perspektywy: nie jako anty-ewangelię, ale jako głos ofiar i skrzywdzonych. Pomaga też czytać te trudne teksty nie z lękiem czy zgorszeniem, lecz jako drogę prowadzącą do większej ufności, przebaczenia i nadziei.